Lucas van Leyden 1494 – 1533

De nederdaling van de Heilige Geest

olieverf op paneel (ca. 53 × 60 cm) — 1530
Museum Museum Catharijneconvent, Utrecht

Biografie van Lucas van Leyden

Bestel een reproductie

Dit werk is gekoppeld aan Handelingen 2:2

Drieluik met in het midden de nederdaling van de Heilige Geest. Links de Hemelvaart van Christus, en rechts die van Maria. Het zijn zodoende drie taferelen waarin er contact is tussen Hemel en Aarde.

Links is te zien hoe Christus in een wolk ten hemel vaart. Na zijn opstanding uit de dood heeft hij veertig dagen onder zijn volgelingen doorgebracht. De apostelen en Maria kijken toe.

Tien dagen later daalt de Heilige Geest neer op de apostelen en Maria: Pinksteren. De laatste wordt hier vergezeld door twee onbekende vrouwelijke heiligen. Op de hoofden van alle aanwezigen zijn vlammetjes te zien: de "verdeelde tongen als van vuur", waarmee ze in vreemde talen zouden gaan spreken.

Het middenpaneel heeft dezelfde compositie als een houtsnede van Dürer uit 1511. Er is extra diepte door twee apostelen (links Johannes) vooraan te plaatsen met de rug half naar de kijker en de blik naar het tafereel, waardoor het gezelschap in een cirkel lijkt te zijn opgesteld.

Rechts wordt Maria na haar dood opgenomen in de hemel door haar zoon en diens vader. Het kleine figuurtje onderin is de apostel Thomas. Volgens de overlevering was hij afwezig bij haar overlijden en bezocht hij daarom nog even haar graf, net op het moment dat ze ten hemel voer. Maria gooide hem haar gordel toe. Toen hij dat aan de andere apostelen vertelde, geloofden ze hem niet - een grappige omdraaiing van zijn eerdere ongeloof.

Het is onzeker of Lucas het drieluik zelf heeft gemaakt of dat iemand in zijn omgeving de vervaardiger was.

Maten: middenpaneel 53 x 32 cm, luiken 53 x 12 cm. Beeld: Museum Catharijneconvent, Utrecht, foto Ruben de Heer.