Oude Testament

inhoud

Oude Testament is de naam die de eerste christenen gaven aan de bundel joodse boeken die samen de Tenach vormen, de joodse bijbel. Een testament is een verbond, en de christenen wilden een duidelijk onderscheid maken tussen het Oude verbond (dat van God met de mensheid) en het Nieuwe (dat van Jezus met de mensheid). In zijn tweede brief aan de Korinthiërs maakt Paulus voor het eerst gewag van de term Oude Testament (2 Kor. 3:14). In het evangelie van Mattheüs wordt de term Nieuwe Testament geïntroduceerd, tijdens het Laatste Avondmaal (Matth. 26:28).

In het Oude Testament wordt de geschiedenis van het joodse volk en van Israël beschreven. Centraal staat het exclusieve verdrag dat God met het joodse volk sluit. Dit verbond wordt twee maal aangegaan: via Noach na de zondvloed (Genesis 9:8-17), en via Mozes in de Sinaï (Exodus 19, 20 en 24). Later wordt het enkele malen vernieuwd.

Ontstaan

Het overgrote deel van het Oude Testament is in het Hebreeuws overgeleverd. Van een paar delen zijn alleen bronteksten in het Aramees bekend (Daniël 2:4b-7:28, Ezra 4:8-6:18 en 7:11-26 en een paar woorden in Genesis 31:47 en Jeremia 10:11).

Vooral over de geschiedenis van de eerste vijf boeken is veel gespeculeerd. Een ding staat vast: ze zijn niet door Mozes geschreven en niet als een geheel ontstaan. Maar hoe dan wel? Er zijn drie stromingen:

  1. met knippen en plakken samengesteld vanuit bestaande, zelfstandige teksten
  2. één oorspronkelijke tekst die in de loop der eeuwen is aangevuld
  3. de thora is uit talloze losse fragmenten samengesteld

Aanvankelijk werden de verhalen mondeling overgeleverd. Gaandeweg kregen geschreven versies meer gezag. Als de rol met zo'n geschreven versie na een aantal jaren versleten was, gingen de schriftgeleerden in conclaaf om een nieuwe versie op te stellen. Daarin werden dan de op dat moment heersende opvattingen verwerkt, aldus de auteur van Wie schreef de Bijbel? De ontstaansgeschiedenis van het Oude Testament. (of bij bol.com).

De historische boeken zijn voorzover bekend geschreven rond de Babylonische ballingschap (597 - 538 v.C.) en bestrijken de periode vanaf ca. 1100 v.C. (de tijd van de rechters) tot de terugkeer uit MesopotamiŽ.

Indeling

De joodse Tenach bestond uit drie delen: de Thora (=wet, de vijf boeken van Mozes), de Profeten (behalve de boeken door profeten ook die over profeten: Jozua, Richteren, Samuël en Koningen) en de Geschriften (een soort restcategorie met geschiedkundige werken, poëtische boeken en het profetische boek Daniël). Deze indeling volgt ruwweg de canoniseringsgeschiedenis ervan.

De christenen besloten tot een indeling van soort bij soort: de boeken van Mozes, historische boeken, poŽzie en profeten. Op grond van de lengte van de boeken worden binnen de profeten de kortere boeken vaak aangeduid met kleine profeten.

De rooms-katholieke Kerk rekent tot het Oude Testament ook de zgn. deutero-canonieke boeken Tobias, Judith, Wijsheid, Jezus Sirach, Baruch, 1 en 2 Makkabeeën en enkele hoofdstukken van Daniël en Esther. Protestanten beschouwen die boeken echter als apocrief, d.w.z. ze behoren niet tot de canon, zijn niet heilig. In de meeste hedendaagse protestantse uitgaven van de bijbel worden ze niet meer opgenomen.

Pentateuch, de wetboeken van Mozes: Geschiedenis: Poëzie, wijsheid: Profeten:

Enkele 'artistieke' thema's uit het Oude Testament: De zondeval, De toren van Babel.