Het eerste boek der Makkabeeën


Na de terugkeer uit de Baylonische ballingschap braken een paar eeuwen van relatieve rust aan voor het joodse volk. De tempel kon worden herbouwd, en onder de monotheïstische Perzische heerschappij kon men relatief vrij het eigen geloof uitoefenen.

Dat veranderde toen de Perzen in 337 v.C. werden aangevallen door de Grieks-Macedonische koning Philippus. Zijn zoon Alexander de Grote maakte het karwei af, waardoor Palestina onderdeel werd van de hellenistische wereld.

Na de dood van Alexander in 323 v.C. werd zijn omvangrijke rijk verdeeld onder zijn generaals. Mesopotamië, Perzië en Klein-Azië (Asia Minor) gingen naar Seleucus; Palestina en Egypte werden toegewezen aan Ptolemaeüs. Seleucus stichtte rond 300 v.C. twee hoofdsteden: Antiochië in het huidige Syrië en Seleucia in Mesopotamië. Onder Antiochus III bereikte het Seleucidische rijk zijn grootste omvang, nadat in 200 v.C. ook Palestina was veroverd.

De Seleuciden zetten de onder Ptolemeüs ingezette verhellenisering door. Een deel van de bevolking van Juda had daar geen moeite mee. Steden werden herbouwd in Griekse stijl, in Jeruzalem werden Griekse scholen geopend. Orthodoxe joden hadden wel veel bezwaren tegen de hellenistische cultuur, waarvan de godsdienst immers talloze goden kende. Met afschuw vernamen zij dat een hogepriester genaamd Jezus zich liet aanspreken met het Griekse Jason. Vooral onder Antiochus IV Epiphanes (reg. 175-164 v.C.) hadden de orthodoxen zwaar te lijden: de boeken der wet werden verbrand en de tempel in Jeruzalem werd geschonden.

In 168 probeerden de orthodoxen o.l.v. Mattathias in opstand te komen, maar Antiochus stuurde een leger dat de rellen snel de kop indrukte. De soldaten gebruikten de tempel om Zeus te vereren, en mensen die leefden volgens de joodse wetten werden levend verbrand.

Ene Judas of Yehuda Hamaccabi - Judas met de slaghamer - leidde een klein leger van vrome joden die tegen de Seleuciden streden. Hij was een zoon van Mattathias. Omdat Antiochus het te druk had met een oorlog tegen de Armeniërs, had hij geen troepen beschikbaar om terug te slaan en kon Judas de Seleuciden uit Jeruzalem verdrijven (165 v.C.) en de tempel opnieuw inwijden. Dit feit wordt jaarlijks gevierd tijdens het Chanoeka-feest.

Na de dood van Antiochus in 164 normaliseerde de betrekkingen tussen de joden en de Seleuciden; in 152 werd Judea feitelijk onafhankelijk doordat de Seleuciden Judas' broer Jonathan erkenden als hogepriester. Een andere broer, Simon, werd uitgeroepen tot 'eeuwig vorst'; hij wordt zodoende gezien als de stichter van de dynastie der Makkabeeën, ook wel Hasmoneeën genoemd. De Makkabeeën behielden de macht tot Romeinse troepen onder Pompeius in 63 v.C. Palestina veroverden.

Ziehier de historische achtergrond van dat wat beschreven wordt in het eerste en tweede boek der Makkabeeën. (3 Makkabeeën heeft een ander onderwerp.) De oorspronkelijke Hebreeuwse versie van 1 Makkabeeën uit ca. 100 v.C. is verloren gegaan; een Griekse vertaling is wel behouden. Het boek begint met de rebellie van Mattathias en eindigt met de moord op Simon, in 135 v.C.